پرش به محتویات

واژه‌نامه شطرنج

اصطلاح‌های کلیدی گشایش و میان‌بازی به زبان ساده، با نمونه‌هایی روی صفحه.

کنترل مرکز

چهار خانهٔ مرکزی (d4، e4، d5، e5) قلب صفحه‌اند. مهره‌ای که مرکز را اشغال یا کنترل کند، خانه‌های بیشتری را زیر نظر دارد و آزادی حرکتش بیشتر است.

فصل کنترل مرکز را بخوانید

توسعه

بیرون آوردن مهره‌های سبک (اسب و فیل) به خانه‌های فعال، پیش از آنکه یک مهره را دو بار حرکت دهید. هر تمپو در گشایش ارزش دارد؛ توسعهٔ سریع‌تر یعنی آمادگی زودتر برای حمله.

فصل توسعه مهره‌ها را بخوانید

قلعه‌بندی

تنها حرکتی که در آن دو مهره (شاه و رخ) با هم جابه‌جا می‌شوند. شاه را به گوشهٔ امن می‌برد و رخ را به مرکز می‌آورد؛ هم ایمنی می‌دهد و هم توسعه.

اتصال رخ‌ها

وقتی همهٔ مهره‌های سبک از ردیف آخر بیرون رفته‌اند، دو رخ یکدیگر را می‌بینند و از هم دفاع می‌کنند. این نشانهٔ پایان توسعه است.

فصل اتصال رخ‌ها را بخوانید

تمپو

واحد زمان در شطرنج؛ هر حرکت یک تمپو است. وقتی همزمان با توسعه به مهره‌ای حمله می‌کنید و حریف مجبور به واکنش می‌شود، یک تمپو به دست می‌آورید.

چنگال (فورک)

یک مهره با یک حرکت به دو (یا چند) مهرهٔ حریف حمله می‌کند؛ حریف نمی‌تواند هم‌زمان از همه دفاع کند.

چند پازل چنگال را امتحان کنید ←

آچمزی (سنجاق)

وضعیتی که در آن یک مهره نمی‌تواند (یا نباید) حرکت کند، چون پشت آن مهره‌ای ارزشمندتر قرار دارد و با حرکتش در معرض حمله می‌افتد.

چند پازل آچمزی را امتحان کنید ←

سیخ

عکس آچمزی: مهرهٔ ارزشمند جلوست و مجبور به حرکت می‌شود، و با کنار رفتنش مهرهٔ پشت آن بی‌دفاع می‌ماند.

چند پازل سیخ را امتحان کنید ←

دام

حرکتی وسوسه‌انگیز که اگر حریف آن را بگیرد، می‌بازد. نمونه‌اش دام لگال است.

الگوهای کیش و مات را ببینید ←

پیاده گذشته

پیاده‌ای که هیچ پیادهٔ حریفی نه در ستون خودش و نه در ستون‌های مجاور جلوی آن نیست. چنین پیاده‌ای می‌تواند آزادانه به سوی ارتقا پیش برود.

فیل بد

فیلی که پشت پیاده‌های خودی هم‌رنگ خودش گیر کرده است و دامنهٔ حرکتش به‌شدت محدود می‌ماند.

پی‌جی‌ان (PGN)

قالب متنی استاندارد برای ذخیرهٔ حرکت‌های یک بازی شطرنج؛ فایل‌های .pgn که نمایشگرها و تمرین‌های این سایت از آن‌ها می‌خوانند، همین قالب را دارند. حرکت‌ها با نشانه‌گذاری جبری («Nf3»، «e5» و مانند آن) نوشته می‌شوند و هر حرکت شمارهٔ نوبت خودش را دارد.

توضیح کامل نشانه‌گذاری قابل‌حمل بازی در ویکی‌پدیا ←